حتماً برات پیش اومده که بری پارک یا مهمونی و ببینی همهی بچهها دارن با هم بازی میکنن ولی فرزندت یه گوشه نشسته و کسی صداش نمیکنه. این صحنه دل هر مامان و بابایی رو میلرزونه. خبر خوب اینه که بیشتر وقتها دلیل مشخصی داره و میشه با تمرینهای ساده به بچه کمک کرد. بیا با هم علتها و راهحلها رو مرور کنیم.
چرا این اتفاق میافته و چی کار کنیم؟
۱) خجالتی بودن یا بلد نبودن چطور وارد بازی بشه
نشونهها: بچه دلش میخواد بازی کنه ولی جلو نمیره یا چیزی نمیگه.
چی کار کنیم؟
توی خونه بازی نقش آفرینی انجام بدین: شما نقش بچهی دیگه رو بازی کن و ازش بخواه بیاد بگه «میتونم بازی کنم؟» یا «میخوای دوست بشیم؟»
جملهی ساده تمرین کنین: چطور باید بازی کنیم؟ من باید چیکار کنم؟ کی نوبت من میشه؟
اگر بعد از چند هفته تغییری ندیدی: بهتره با یه مشاور کودک مشورت کنی تا راهنمایی دقیقتر بگیری. در «مدادهای رنگی» معمولاً با بازیدرمانی این مهارتها رو به بچهها یاد میدیم. خجالتی بودن میتونه همراه کودک تا سنین بزرگسالی باقی بمونه و خودتون بهتر میدونین ممکنه چه عواقبی داشته باشه.
۲) بلد نبودن قوانین یا نوبتگیری
نشونهها: وسیله بازی رو ول نمیکنه یا وسط بازی قهر میکنه.
چی کار کنیم؟
بازیهای نوبتی ساده مثل قایم باشک یا قصه گویی نوبتی.
بازیهای رومیزی آسون مثل منچ و مارپله، بازی دو کارتی و هر بازی فکری نوبتی و مناسب سنش رو بهش یاد بدین.
اگر تمرینها جواب نداد: وقتشه از یه متخصص رشد کودک بپرسی که آیا لازمه تمرینهای تخصصیتر انجام بشه یا نه. توی کارگاههای گروهی مدادهای رنگی دقیقاً روی همین موضوع کار میکنیم. برای یاد گرفتن نوبت ما بچه رو با بچه های هم سطح خودش هم گروه میکنیم و بهش کمک میکنیم نوبت گیری رو درست انجام بده و قوانین را از قوانین ساده بهش آموزش میدیم و کم کم پیچیدگی ها رو اضافه میکنیم تا پله پله کودک شما رشد کنه.
۳) گروههای بستهی بچهها
نشونهها: بچههای قدیمی با هم بازی میکنن و تازهواردها رو راه نمیدن.
چی کار کنیم؟
با والدین دیگه قرارهای دو یا سه نفره بذارین تا دوستی کوچیک شکل بگیره.
خودت میتونی یخ جمع رو بشکنی، مثلاً یه بازی همهپسند پیشنهاد بدی. باید خود والد شبیه بچه ها باشه تا بقیه رو بتونه جذب کنه پس کودک درونتون رو فعال کنین.
اگر دیدی بچهت اعتمادبهنفسش پایین میاد: مشاوره گرفتن میتونه کمک کنه زودتر دوباره قوی بشه شاید مشکلی در سبک فرزندپروری دارین و نیاز به مشورت دارین.
۴) مشکلات گفتاری یا ارتباطی
نشونهها: لکنت یا سخت ادا کردن کلمات و همچنین مشکل در درک منظور بچه های دیگر
چی کار کنیم؟ اگه دیدی بچه منظورش رو نمیتونه برسونه یا منظور بقیه رو درست متوجه نمیشه بهتره زودتر با گفتاردرمانگر مشورت کنی. حتی چند جلسه کوتاه میتونه خیلی مسیر رو تغییر بده. ما در تیم مدادهای رنگی مشاوره تخصصی گفتاردرمانی توسط خانم سارا مرادی گفتاردرمانگر رسمی نظام پزشکی رو داریم پس بهتره زمان رو از دست ندین.
۵) تکفرزندی یا کم بودن فرصت تعامل
نشونهها: توی خونه خوبه ولی توی جمع گیج میشه.
چی کار کنیم؟
براش موقعیتهای جمعی بیشتر بساز: کلاسهای گروهی، مهمونیهای کوچیک، بازیهای کاردرمانی گروهی.
اگر با وجود این فرصتها باز هم مشکل ادامه داشت: بهتره کمک حرفهای بگیری تا بدونی ریشهی مشکل کجاست.
۶) سختی در کنترل هیجان
نشونهها: با شنیدن «نه» زود گریه یا پرخاش میکنه یا وقتی میبازه بازی رو با گریه و خشم ترک میکنه
چی کار کنیم؟
بهش یاد بدی جملهای مثل «میشه بعدش نوبت من باشه؟» بگه. یا جمله ای مثل «میشه بیاین دوباره بازی کنیم تا منم برنده بشم؟»
موقعیتهای کوچیک تمرین کنین تا کمکم یاد بگیره خودش رو کنترل کنه. مثلا در برخی بازی ها خیلی کم شکستش بدین تا بتونه تحمل هیجانش رو بهبود بده یا در برخی موقعیت ها بهش “نه” بگین
اگر این واکنشها باعث شد بچههای دیگه ازش فاصله بگیرن: وقتشه کمک تخصصی بگیری تا بچه یاد بگیره هیجانهاشو بهتر مدیریت کنه. شاید مشکلات بنیادی و ریشه ای وجود داره که شما ازش بی خبرین ولی در جلسات درمان این مشکلات کشف و شناسایی و درمان میشن.
۷) دلایل دیگهای که گاهی نقش دارن
- تفاوت سنی و مرحلهی رشدی (مثلا هنوز سطح بازی کودک شما تماشاچی هست و فقط دوس داره بچه های دیگه رو نگاه کنه).
- مشکلات حسی مثل حساسیت به شلوغی و صدا مثلا بچه توی خونه خوبه ولی تو خانه بازی و پارک مشکل داره
- فرق زبانی یا دو/چندزبانه بودن مثلا کودکان ترک زبان در شهرهایی مثل تهران که بچه ها بیشتر فارسی صحبت میکنن مشکل ارتباطی ممکنه داشته باشن
- سادهترین عاملها مثل گرسنگی یا خستگی یا گرما/سرمای هوا
چه وقت باید نگران بشیم؟
وقتی:
- این اتفاق توی جاهای مختلف (خانه، مهد، پارک) تکرار میشه.
- بچه قبل از رفتن به جمع دلدرد میگیره یا گریه میکنه.
- تقریباً هیچ تعامل مثبتی با همسالها شکل نمیگیره.
- یا همزمان مشکل گفتاری یا پرخاشگری شدید هم دیده میشه.
اون موقع بهتره با یه مشاور یا کاردرمانگر کودک صحبت کنی. این متن جایگزین تشخیص حرفهای نیست.
مطالعات علمی چه میگویند؟
۱. چرا بعضی بچهها طرد میشن؟
مطالعات نشون میده طرد اجتماعی در کودکان معمولاً ریشه در تفاوتهای گروهی و تعاملات بینکودکی داره. بعضی وقتها بچهها دیگران رو راه نمیدن چون هنوز یاد نگرفتن چطور با تفاوتها کنار بیان و همدلی داشته باشن. تمرین مهارتهای اجتماعی از سنین پایین جلوی بسیاری از طرد شدنها رو میگیره.
لینک مقاله
۲. چرا کودکان همدیگه رو از جمع کنار میذارن؟
تحقیقی دیگه دلیل طرد همسالان رو بررسی کرده و نشون داده که با بزرگتر شدن، بچهها بیشتر به دلایل اجتماعی و هنجاری مثل «این رفتار با گروه سازگار نیست» دیگران رو کنار میزنن. آموزش مهارتهای اجتماعی و همدلی تو سنین پیشدبستان و دبستان خیلی مهمه تا کودک راحتتر دوست پیدا کنه.
لینک مقاله
۳. شیوهی تربیت و دوستیابی کودکان
مطالعهای هم نشون داده والدینی که مهارتهای اجتماعی و حل تعارض به فرزندشون یاد میدن، احتمال بیشتری داره که کودک در جمع همسالان پذیرفته بشه. هر چه والدین مهارتهای ارتباطی، صبر و همدلی رو تمرین بدن، بچه راحتتر دوست پیدا میکنه و کمتر طرد میشه.
لینک مقاله
پرسشهای رایج
۱. طبیعیه بعضی وقتا بچهم رو بازی ندن؟
بله. مشکل وقتی جدیه که مدام تکرار بشه.
۲. تکفرزندی همیشه باعث این موضوع میشه؟
نه، ولی تکفرزندها بیشتر نیاز به موقعیتهای جمعی دارن.
۳. ممکنه با بزرگتر شدن خودبهخود حل بشه؟
گاهی بله، اما اگه پایهی مهارتهای اجتماعی ضعیف باشه بدون تمرین باقی میمونه. با یه هزینه کم مشاوره میتونین جلوی خیلی از سونامی های بزرگسالی رو بگیرین.
۴. کی باید مشاوره بگیریم؟
وقتی موضوع تکراری شد و اعتمادبهنفس یا آرامش بچه پایین اومد گوشه گیری میکنه و رغبتی برای نزدیک شدن به بچه های دیگه نداره یا خیلی شکست میخوره.
جمعبندی
دیدن تنهایی بچه توی جمع، برای والدین خیلی سخته. ولی بیشتر وقتها با تمرینهای کوچیک و موقعیتهای درست میشه کمکش کرد.
پیشنهاد من اینه: همین امروز یکی از تمرینهای ساده بالا رو توی خونه با بچهت امتحان کن. اینجا هم بازی های مناسب برای هر سنی رو گذاشتیم. حتی چند دقیقه تمرین میتونه شروع یه تغییر باشه.
و اگه بعد از مدتی تغییری ندیدی یا نشونههای نگرانکننده ادامه داشت، یه جلسه مشاوره با کاردرمانگر یا مشاور کودک میتونه مسیر رو براتون روشنتر کنه.
این مقاله توسط تیم توانبخشی مدادهای رنگی آماده شده؛ ما با بازیدرمانی، کاردرمانی، گفتاردرمانی و مشاوره به والدین کمک میکنیم بچهها راحتتر وارد جمع بشن و لذت بازی گروهی رو تجربه کنن.
هیچ بچهای برای همیشه تنها نمیمونه، اگه به موقع حمایت بشه.
